Chùa Unjusa ở Hwasun – sự phá cách khỏi khuôn mẫu Phật giáo

Di sản Phật giáo của Hàn Quốc từ lâu đã mê hoặc thế giới bằng những công trình có vẻ đẹp tinh xảo và trang nghiêm như Động Seokguram, Chùa Bulguksa và Khu lưu trữ mộc bản tại chùa Haeinsa. Tuy nhiên, ở Hwasun, tỉnh Jeollanam-do, phía nam bán đảo Triều Tiên, tồn tại một di sản Phật giáo phá cách, đi ngược lại mọi khuôn mẫu truyền thống. Đó là “Quần thể tượng Phật và tháp đá chùa Unjusa ở Hwasun”, được đưa vào danh sách ứng cử Di sản Thế giới của UNESCO từ năm 2017.

Chùa Unjusa nổi bật so với nhiều ngôi chùa khác nhờ sự giản dị và nét hài hước dân gian, phá cách khỏi khuôn mẫu của chùa truyền thống. Trong khuôn viên chùa vẫn còn lưu giữ khá nguyên vẹn các mỏ đá nơi khai thác vật liệu để chế tác tượng Phật và tháp đá, cùng dấu tích vận chuyển. Di tích này có giá trị học thuật độc đáo, giúp quan sát toàn bộ quy trình chế tác công trình Phật giáo từ khoảng một nghìn năm trước. Đặc biệt, việc nhiều tháp đá với phong cách khác nhau cùng quy tụ trong cùng một không gian là hiếm có trên thế giới.

Giá trị cốt lõi của chùa Unjusa nằm ở tính bao dung khi dung hòa nhiều hệ tín ngưỡng trong cùng một không gian. Các tượng Phật bằng đá và tháp đá với nhiều hình thức khác nhau được tạo dựng từ thế kỷ thứ 10 đến cuối thế kỷ thứ 16, cùng với Chilseongseok – dấu tích của tín ngưỡng chòm sao – phản ánh một thế giới quan độc đáo nơi Đạo giáo, tín ngưỡng thiên văn và tín ngưỡng dân gian hòa quyện cùng với Phật giáo. Việc nhiều tín ngưỡng khác nhau được kết hợp tập trung trong một ngôi chùa như vậy là trường hợp cực kỳ hiếm thấy ngay cả ở Đông Á. Đây cũng là lý do chùa Unjusa được đánh giá cao về giá trị như một di sản của nhân loại.

Bức tượng Phật nằm khổng lồ trên sườn đồi phía tây thung lũng Unjusa. (Ảnh: Lee Jeong Woo / Korea.net)

Cách xử lý địa hình cũng rất độc đáo. Chùa Unjusa được xây dựng dọc theo thung lũng vùng đồi núi thoai thoải ở thượng nguồn suối Daecho, một nhánh của sông Yeongsan, ở độ cao khoảng 100 m so với mực nước biển. Việc bố trí hàng loạt tháp đá và tượng Phật đá dọc theo các sườn núi hai bên thung lũng kéo dài theo hướng bắc nam là kết quả của một cách sắp đặt sáng tạo, tận dụng tối đa địa hình tự nhiên.

Niên đại xây dựng của chùa Unjusa chưa được xác định chính xác. Chỉ có thể suy đoán rằng đây là ngôi chùa phát triển mạnh từ giữa đến cuối thời Goryeo. Tư liệu cho biết sau lần trùng tu vào cuối thế kỷ 15, chùa đã bị phá hủy trong chiến tranh Nhâm Thìn. Từ giữa thế kỷ 19, các hoạt động trùng tu quy mô nhỏ bắt đầu được tiến hành, và đến thế kỷ 20, chùa tiếp tục trải qua nhiều lần trùng tu và phục dựng để có được diện mạo như ngày nay.

Hiện nay, tại đây còn lưu giữ khoảng 141 tháp đá và 115 tượng Phật đá, bao gồm cả hiện vật còn nguyên vẹn, chưa hoàn thiện hoặc đã bị hư hại.

Khoảng hơn 70 tượng Phật đá phân bố rải rác trên núi và đồng bằng có quy mô đa dạng, từ những pho cao vài chục centimet đến những tượng lớn cao hơn 10m. Tạo hình mang tính phẳng, giản dị cùng cách thể hiện cơ thể có phần chưa cân đối đã thể hiện rõ đặc trưng của điêu khắc Phật giáo địa phương thời Goryeo.

Sự phá cách cũng được thể hiện qua các tháp đá. Hình dáng và hoa văn rất đa dạng. Số tầng như 3, 5 hay 7 tầng cũng không theo một quy chuẩn cố định nào. Những tháp được dựng trên bệ tròn hoặc có hình thức độc đáo như chồng nhiều đĩa tròn lên nhau cho thấy tính tạo hình khác biệt rõ rệt so với tháp đá Phật giáo thông thường.

Di sản tiêu biểu của chùa Unjusa là bức Phật nằm khổng lồ trên sườn đồi phía tây thung lũng. Tượng có chiều dài khoảng 12m, rộng khoảng 10m và được tạo hình trong tư thế nằm hoàn toàn. Đây được xem là trường hợp hiếm gặp ngay cả ở Hàn Quốc. Truyền thuyết “Khi tượng Phật này đứng dậy, một thế giới mới sẽ mở ra” phản ánh khát vọng về một lý tưởng tốt đẹp của những người dân đã kiến tạo nên nơi này cách đây cả nghìn năm.
 

Phiến đá Chilseong (Thất Tinh) nằm gần tượng Phật nằm. Đây là trường hợp tín ngưỡng Thất Tinh có nguồn gốc từ Đạo giáo được kết hợp với Phật giáo và hiện diện trong không gian chùa.(Ảnh: Lee Jeong Woo / Korea.net)