Quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump phiên bản 2.0 được đánh giá là có sự dịch chuyển đáng kể, tác động đến cục diện an ninh khu vực Đông Bắc Á.

Sự trở lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tạo ra những điều chỉnh đáng chú ý trong cục diện an ninh Đông Bắc Á. Khi Washington phát đi tín hiệu giảm mức độ can dự và theo đuổi chính sách đối ngoại thiên về chủ nghĩa đơn phương, Nhật Bản và Hàn Quốc - hai đồng minh từng nhiều lần rơi vào căng thẳng bởi các vấn đề lịch sử - lại có xu hướng tăng cường hợp tác.

Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến trong quan hệ song phương vẫn tồn tại nhiều khác biệt chiến lược, đặt ra dấu hỏi về tính bền vững của quá trình xích lại gần nhau.

“Hiệu ứng Trump” và những tính toán chiến lược mới

Quan hệ Nhật Bản - Hàn Quốc những năm gần đây ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực sau thời gian dài bị phủ bóng bởi các tranh cãi lịch sử, lao động cưỡng bức thời chiến và tranh chấp lãnh thổ.

Động lực quan trọng cho quá trình cải thiện này đến từ Hội nghị thượng đỉnh ba bên Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc tại Trại David năm 2023, nơi ba nước nhất trí thiết lập cơ chế hợp tác thường xuyên về an ninh, kinh tế và chia sẻ thông tin.

Điều đáng chú ý là đà cải thiện quan hệ không bị gián đoạn dù cả Tokyo và Seoul đều trải qua việc thay đổi lãnh đạo.

Sự trở lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang làm gia tăng tâm lý bất an trong các đồng minh của Mỹ tại Đông Bắc Á. Chính sách đối ngoại thiên về chủ nghĩa đơn phương, xu hướng giảm can dự vào các cơ chế đa phương và những nghi ngờ về mức độ cam kết của Washington đối với an ninh khu vực khiến cả Tokyo lẫn Seoul phải điều chỉnh tính toán chiến lược.

Dù liên minh với Mỹ vẫn là nền tảng trong chính sách an ninh của hai nước, niềm tin vào vai trò dẫn dắt của xứ cờ hoa không còn được xem là điều hiển nhiên như trước.

Trong bối cảnh đó, Nhật Bản và Hàn Quốc có xu hướng tăng cường phối hợp trực tiếp nhằm giảm thiểu các rủi ro an ninh. Và chính nhân tố Mỹ được coi là động lực thúc đẩy quá trình xích lại gần nhau giữa hai nước.

Từ thiện chí chính trị đến hợp tác thực chất

Sự cải thiện trong quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc thời gian qua không chỉ thể hiện qua các tuyên bố ngoại giao mà còn được phản ánh qua những nỗ lực mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Hội nghị thượng đỉnh tại Andong đã khẳng định cam kết của lãnh đạo hai nước Nhật-Hàn trong việc duy trì đối thoại thường xuyên, thúc đẩy hợp tác kinh tế và tăng cường phối hợp trước các thách thức an ninh khu vực.

Trong lĩnh vực quốc phòng, Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục duy trì đối thoại cấp cao và khẳng định thúc đẩy hợp tác ba bên với Mỹ. Đáng chú ý, một số quan chức Hàn Quốc đã đề cập khả năng xây dựng các cơ chế hợp tác an ninh sâu rộng hơn với Nhật Bản, như hiệp ước không xâm lược hoặc tiến tới hiệp ước phòng thủ chung.

Dù còn ở giai đoạn thảo luận, việc những ý tưởng này được đưa ra đã phản ánh sự thay đổi trong tính toán chiến lược của Seoul và Tokyo trước môi trường an ninh ngày càng bất định.

Trên phương diện kinh tế, việc Hàn Quốc bày tỏ mong muốn gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng được xem là cơ hội để hai nền kinh tế tăng cường liên kết trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ và cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, những bước tiến này được đánh giá là vẫn diễn ra khá thận trọng. Hàn Quốc đến nay vẫn chưa chính thức nộp đơn gia nhập CPTPP, trong khi một số biện pháp hạn chế nhập khẩu hải sản Nhật Bản sau sự cố Fukushima vẫn chưa được dỡ bỏ hoàn toàn.

Tương tự, hợp tác quốc phòng cũng chưa đạt được những đột phá như kỳ vọng. Trong chuyến thăm Seoul của Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi vào tháng 6/2026, hai bên tái khẳng định quyết tâm tăng cường hợp tác an ninh, nhưng vẫn chưa thể thống nhất về một hiệp định hậu cần quân sự nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động phối hợp giữa lực lượng phòng vệ hai nước.

Điều này cho thấy, dù lòng tin chiến lược đang được cải thiện, dư luận trong nước và các vấn đề lịch sử vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của quan hệ giữa hai nước láng giềng Đông Bắc Á.

Những rào cản chưa thể vượt qua

Bên cạnh những kết quả tích cực, quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc vẫn đối mặt với nhiều khác biệt mang tính cấu trúc.

Một trong những vấn đề nổi bật là cách tiếp cận đối với Trung Quốc. Trong khi Tokyo ngày càng coi Bắc Kinh là thách thức chiến lược và đẩy mạnh hợp tác với các đối tác cùng chí hướng để cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc, Seoul vẫn theo đuổi cách tiếp cận linh hoạt hơn nhằm duy trì quan hệ kinh tế và tranh thủ vai trò của Bắc Kinh trong xử lý vấn đề Triều Tiên.

Khác biệt này cũng thể hiện trong chính sách đối với Triều Tiên. Cả hai nước đều nhất trí rằng, mục tiêu cuối cùng là phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên, nhưng cách thức đạt được mục tiêu đó lại không hoàn toàn giống nhau.

Chính quyền của Tổng thống Lee Jae Myung được cho là sẵn sàng nối lại đối thoại với Triều Tiên và không loại trừ khả năng ủng hộ các cuộc gặp cấp cao giữa Washington và Bình Nhưỡng nếu điều đó giúp giảm căng thẳng.

Trong khi đó, Nhật Bản lo ngại bất kỳ thỏa thuận nào mặc nhiên chấp nhận Triều Tiên là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đều có thể làm suy yếu cơ chế răn đe của Mỹ tại khu vực và khiến an ninh của Tokyo trở nên mong manh hơn.

Không chỉ khác biệt về chiến lược, những vấn đề lịch sử vẫn được coi là trở ngại lớn nhất đối với tiến trình hòa giải giữa hai nước. Các vụ kiện liên quan đến lao động cưỡng bức thời chiến vẫn đang được xét xử tại Hàn Quốc, trong khi các tranh cãi về đền Yasukuni hay những vấn đề liên quan đến ký ức lịch sử luôn có nguy cơ làm bùng phát căng thẳng bất cứ lúc nào.

Điều đó cho thấy quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc hiện nay chưa phải là kết quả của việc các bất đồng đã được giải quyết, mà đúng hơn là sự lựa chọn tạm gác khác biệt để ưu tiên ứng phó với những thách thức an ninh trước mắt.

Nhìn chung, sự cải thiện trong quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc phản ánh quá trình điều chỉnh chiến lược của hai đồng minh trước một môi trường an ninh khu vực ngày càng phức tạp và khó đoán định.

Tuy nhiên, triển vọng hợp tác lâu dài vẫn phụ thuộc vào khả năng hai nước thu hẹp khác biệt trong cách tiếp cận đối với các vấn đề của khu vực, đồng thời từng bước xử lý những vấn đề lịch sử còn tồn đọng.

Trong bối cảnh Đông Bắc Á tiếp tục biến động, quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục được thúc đẩy bởi lợi ích chiến lược chung. Nhưng để xây dựng một quan hệ đối tác thực sự bền vững, cả hai sẽ cần nhiều hơn những tính toán trước mắt và những bước đi mang tính tình thế.