Hàn Quốc là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Khi tuổi thọ tăng và thời gian sống sau nghỉ hưu kéo dài, việc chuẩn bị cho tuổi già không còn được hiểu đơn giản là dành dụm tiền mà trở thành quá trình xây dựng nền tảng sức khỏe, tài chính, kỹ năng và đời sống xã hội từ nhiều năm trước. Một điểm đáng chú ý là nhiều hoạt động được bắt đầu ngay từ tuổi 40-50, khi một người vẫn còn khả năng lao động, sức khỏe tương đối tốt và có nhiều lựa chọn.

Tập sức mạnh để giữ cơ, giữ khả năng tự lập

Thay vì chỉ tập thể dục để kiểm soát cân nặng, người trung niên ngày càng chú ý đến việc duy trì khối cơ và sức mạnh nhằm bảo vệ khả năng vận động khi lớn tuổi. Hàn Quốc đã triển khai các chương trình vận động dành cho người cao tuổi, trong đó tập trung vào các bài tập tăng sức mạnh, cải thiện khả năng giữ thăng bằng và phòng ngừa té ngã. Các bài tập có thể thực hiện với ghế hoặc ngay tại nhà, không nhất thiết cần thiết bị chuyên dụng.

Điều quan trọng nằm ở tư duy: cơ bắp là một dạng tài sản sức khỏe cần được tích lũy trước tuổi già. Theo tuổi tác, khối lượng và sức mạnh cơ có xu hướng suy giảm. Khi tình trạng này kéo dài, những hoạt động quen thuộc như đứng lên khỏi ghế, leo cầu thang, xách đồ hoặc đi lại có thể trở nên khó khăn hơn. Sức mạnh cơ tốt cũng liên quan đến khả năng duy trì sự độc lập trong sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, người ở tuổi 40-50 có thể bắt đầu bằng những bài tập đơn giản như đứng lên ngồi xuống từ ghế, nâng tạ nhẹ, tập với dây kháng lực, chống đẩy dựa tường hoặc các bài tập sử dụng trọng lượng cơ thể. Có thể kết hợp với đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi để tăng sức bền. Không nhất thiết phải tập thật nặng. Điều quan trọng là tập đều đặn, tăng dần mức độ và lựa chọn bài tập phù hợp với thể trạng.

Tầm soát ung thư định kỳ thay vì chờ có triệu chứng

Một phần quan trọng trong chiến lược chăm sóc sức khỏe của Hàn Quốc là hệ thống tầm soát ung thư được triển khai trên quy mô quốc gia. Chương trình bảo hiểm y tế quốc gia của nước này hiện hỗ trợ tầm soát 6 nhóm ung thư chính gồm ung thư dạ dày, đại trực tràng, vú, cổ tử cung, gan và phổi. Độ tuổi và tần suất kiểm tra khác nhau tùy từng loại ung thư và nhóm nguy cơ. Chẳng hạn, người từ 40 tuổi được tầm soát ung thư dạ dày và ung thư vú theo định kỳ; người từ 50 tuổi được kiểm tra ung thư đại trực tràng thường xuyên hơn. Một số người có nguy cơ cao mắc ung thư gan được khuyến nghị kiểm tra với tần suất 6 tháng một lần. Điểm đáng học hỏi không phải là kiểm tra càng nhiều càng tốt mà là chủ động biết mình thuộc nhóm nào và thực hiện đúng lịch tầm soát được khuyến nghị.

Ở tuổi trung niên, một người có thể trao đổi với bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp dựa trên tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ. Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư hoặc có yếu tố nguy cơ đặc biệt có thể cần kế hoạch theo dõi khác với người bình thường. Tầm soát cũng không thay thế việc đi khám khi xuất hiện triệu chứng bất thường. Nếu có thay đổi kéo dài về sức khỏe, người bệnh vẫn cần được bác sĩ đánh giá.

Học công nghệ để duy trì khả năng làm việc và tự chủ

Tuổi già trong xã hội hiện đại không chỉ đòi hỏi sức khỏe mà còn cần khả năng sử dụng công nghệ. Tại Seoul, các trung tâm dành cho người trung niên thường xuyên tổ chức lớp học về điện thoại thông minh, bảng tính, trình chiếu, các công cụ trí tuệ nhân tạo và kỹ năng sử dụng nền tảng số. Nội dung không chỉ dành cho người lớn tuổi muốn sử dụng điện thoại thuận tiện hơn mà còn hướng đến những người trung niên muốn duy trì khả năng làm việc, tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp mới hoặc chuẩn bị cho giai đoạn chuyển đổi nghề nghiệp. Điều này đặc biệt quan trọng bởi sự thay đổi của thị trường lao động có thể khiến một người phải học lại kỹ năng ngay cả khi đã bước qua tuổi 40-50.

Thay vì nghĩ rằng công nghệ là lĩnh vực dành cho người trẻ, người trung niên có thể đặt mục tiêu đơn giản hơn: mỗi năm học thêm một kỹ năng mới. Đó có thể là sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo, thanh toán trực tuyến, bảo mật tài khoản, chỉnh sửa ảnh, gọi video, quản lý tài liệu hoặc sử dụng các nền tảng phục vụ công việc. Khả năng sử dụng công nghệ cũng giúp người lớn tuổi tự thực hiện nhiều công việc hơn, giảm sự phụ thuộc vào con cái trong đời sống hằng ngày.

Tích lũy tiền hưu trí khi vẫn còn thu nhập

Chuẩn bị tài chính là phần không thể thiếu trong kế hoạch tuổi già của người Hàn Quốc. Bên cạnh lương hưu cơ bản, Hàn Quốc có các chương trình hưu trí dành cho người lao động và tài khoản tích lũy hưu trí cá nhân. Theo số liệu của Cơ quan Thống kê Hàn Quốc, cuối năm 2024, tổng tài sản trong hệ thống hưu trí doanh nghiệp đạt khoảng 431 nghìn tỷ won. Số người lao động tham gia các chương trình hưu trí đạt gần 7 triệu người. Số người tham gia tài khoản hưu trí cá nhân cũng tăng mạnh, với tổng tài sản đạt khoảng 99 nghìn tỷ won vào cuối năm 2024.

Điều đáng chú ý không nằm ở những con số tuyệt đối mà ở nguyên tắc tích lũy trong thời gian dài. Một người 40 tuổi còn khoảng hai thập niên trước tuổi nghỉ hưu có lợi thế lớn hơn người bắt đầu dành dụm ở tuổi 58. Khoảng thời gian dài giúp các khoản tiền nhỏ được tích lũy dần và giảm áp lực phải tiết kiệm một khoản rất lớn trong thời gian ngắn. Cách đơn giản nhất là đưa tiền dành cho tuổi già vào ngân sách ngay khi nhận thu nhập. Sau khi xác định các khoản chi thiết yếu, có thể dành một phần thu nhập cố định cho mục tiêu dài hạn thay vì chờ đến cuối tháng xem còn bao nhiêu tiền mới tiết kiệm. Ngoài tiền hưu trí, cũng nên có một khoản dự phòng cho những chi phí bất ngờ như bệnh tật, thất nghiệp hoặc chăm sóc người thân.

Tham gia câu lạc bộ để có đời sống xã hội sau khi nghỉ việc

Một vấn đề khác thường bị bỏ quên khi nói về tuổi già là con người sẽ làm gì sau khi không còn đi làm mỗi ngày. Công việc không chỉ tạo ra thu nhập mà còn mang lại lịch sinh hoạt, đồng nghiệp, các mối quan hệ và cảm giác mình có vai trò trong một tập thể. Khi nghỉ hưu, những yếu tố này có thể biến mất cùng lúc. Tại Seoul, các trung tâm dành cho người từ 50 tuổi trở lên tổ chức nhiều hoạt động liên quan đến học tập, việc làm, sở thích, văn hóa, sức khỏe và hoạt động cộng đồng. Người tham gia có thể học một kỹ năng mới, tham gia câu lạc bộ hoặc cùng những người có chung sở thích thực hiện các hoạt động xã hội. Đây là một cách chuẩn bị khá thực tế: xây dựng đời sống sau công việc ngay từ khi vẫn còn đi làm.

Một người có thể bắt đầu bằng việc duy trì một nhóm bạn cùng đi bộ mỗi tuần, tham gia lớp khiêu vũ, học ngoại ngữ, đọc sách, làm vườn, chụp ảnh, nấu ăn hoặc tham gia hoạt động tình nguyện. Điều quan trọng không phải câu lạc bộ đó đắt đỏ hay đông người mà là nó tạo ra những mối quan hệ đều đặn và một lý do để mỗi người tiếp tục ra ngoài, gặp gỡ và học hỏi. Khảo sát xã hội năm 2025 của Hàn Quốc cho thấy 69,2% người dân tham gia các hoạt động của tổ chức hoặc hội nhóm trong năm trước đó.

Chuẩn bị tuổi già là xây dựng 4 loại vốn

Nhìn từ cách người Hàn Quốc chuẩn bị cho giai đoạn sau của cuộc đời, có thể thấy tuổi già khỏe mạnh không chỉ phụ thuộc vào số tiền tiết kiệm. Vốn sức khỏe đến từ việc duy trì cơ bắp, sức bền và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Vốn tài chính đến từ việc tích lũy hưu trí trong nhiều năm. Vốn kỹ năng được duy trì bằng việc học công nghệ và những năng lực mới. Trong khi đó, vốn xã hội được xây dựng từ gia đình, bạn bè, câu lạc bộ và cộng đồng. Bốn loại vốn này hỗ trợ lẫn nhau. Có sức khỏe giúp một người tiếp tục làm việc và tham gia xã hội. Có tài chính giúp giảm áp lực khi tuổi cao. Có kỹ năng giúp duy trì sự độc lập. Có các mối quan hệ giúp cuộc sống sau nghỉ hưu không bị thu hẹp.

Vì vậy, chuẩn bị cho tuổi già không nhất thiết bắt đầu bằng câu hỏi: "Bao nhiêu tuổi thì nghỉ hưu?", mà có thể bắt đầu bằng những câu hỏi gần gũi hơn: "Tôi có đủ cơ để tự chăm sóc mình không?", "Tôi đã kiểm tra sức khỏe đúng lịch chưa?", "Tôi có thể sử dụng những công nghệ mới không?", "Tôi đã dành tiền cho tương lai chưa?", "Nếu ngày mai không đi làm, tôi sẽ gặp ai và làm gì?".

Vienne (Theo Korea Times, OECD)